Pirka
Serranus scriba (Linnaeus, 1758)
Pirka je manja grabežljiva riba iz porodice kirnji, prepoznatljiva po nizu tamnih okomitih pruga preko crvenkasto-narančastog tijela i plavičasto-ljubičastim mrljama uzduž bokova i trbuha. Latinski naziv "scriba" (pisar) dolazi od zavojitih linija na glavi koje podsjećaju na drevno pismo. Kao i njezini srodnici kanjac i vučić, istovremeni je hermafrodit - svaka jedinka istovremeno nosi zrele muške i ženske spolne stanice.
Opis
Izgled: Izduženo, vretenasto tijelo sivkasto do crvenkasto-smeđe boje, s oko 6 tamnih okomitih pruga/mrlja duž bokova te plavičasto-ljubičastim mrljama sa strane i na trbuhu. Glava i lice prekriveni su zavojitim plavim linijama koje podsjećaju na rukopis - odatle latinski naziv "scriba".
Karakteristike: Jedna duga leđna peraja s bodljastim i mekim dijelom, plavo-ljubičaste pruge postaju izraženije u trenucima uzbuđenja ili stresa.
Posebnost: Kao i srodni kanjac i vučić, istovremeni je hermafrodit - svaka jedinka nosi i muške i ženske spolne stanice u isto vrijeme, što omogućuje fleksibilnost pri parenju.
Stanište
- Dubina: 5-30 m, iznimno dublje
- Temperatura: umjereni do topli slojevi Jadrana
- Podloga: kamenita dna
- Vegetacija: livade posidonije, obrasle stijene
- Skrovišta: pukotine i udubine u stijenama blizu dna
Biologija
Prehrana: Grabežljivac - hrani se sitnom ribom, rakovima i drugim bentoskim beskralježnjacima.
Razmnožavanje: Istovremeni je hermafrodit; mrijesti se u proljeće i ljeto.
Ponašanje: Samotna i teritorijalna riba koja se zadržava blizu dna, često nepomično čeka plijen oslanjajući se na kamuflažu.
Predatori: Veće grabežljive ribe kamenitog dna.
Ekološka uloga
Kao srednje velik grabežljivac, pirka pomaže regulirati brojnost sitne ribe i bentoskih beskralježnjaka na kamenitim dnima, čime pridonosi ravnoteži lokalne prehrambene mreže.
Ugroženost i zaštita
- IUCN: LC (najmanje zabrinjavajuća)
- Hrvatska: nije zaštićena vrsta
- EU: nema posebnog statusa
- Bernska konvencija: ne
- Natura 2000: ne
Preporuke: Ne dirati; Ne hraniti; Ne uznemiravati; Prijaviti opažanje
Zanimljivosti
- Istovremeni je hermafrodit - svaka jedinka nosi i muške i ženske spolne stanice odjednom.
- Latinski naziv "scriba" (pisar) dolazi od zavojitih linija na glavi koje podsjećaju na drevno pismo.
- Ima čak desetak različitih narodnih naziva duž hrvatske obale - od pirka i pirak do vuka, špijuna i likovca.
- Često se zamjenjuje sa srodnim kanjcem (Serranus cabrilla) zbog sličnog oblika tijela i preklapajućih narodnih naziva.
Rasprostranjenost
cijelo Sredozemlje, Crno more, istočni Atlantik (od Biskajskog zaljeva do Mauritanije); stalna vrsta u Jadranu