Kožasti perjaničar (paunov crv)
Sabella spallanzanii (Gmelin, 1791)
Kožasti perjaničar jedan je od najvećih i najupečatljivijih mnogočetinaša u Jadranu, prepoznatljiv po velikom spiralnom vijencu škržnih ticala (radiola) koncentrično prošaranih smeđom, oker, narančastom i bijelom bojom. Živi u dugačkoj, mekanoj, kožastoj cijevi pričvršćenoj za morsko dno, a pri najmanjem podražaju munjevito povlači ticala unutra.
Opis
Izgled: Tijelo je cilindrično, izgrađeno od 100 do 300 kolutića, skriveno u mekoj, kožastoj, sivkastoj cijevi obraslog izgleda, pričvršćenoj za tvrdu podlogu ili veće potopljene predmete. Iz cijevi izvire velik spiralni vijenac škržnih ticala (radiola) koncentrično prošaran smeđom, oker, narančastom i bijelom bojom, promjera i do 15 cm.
Karakteristike: Ticala služe istovremeno za disanje i za filtriranje planktona i organskih čestica iz vode; pri opasnosti se cijelo vijenac trenutno uvlači duboko u cijev.
Posebnost: Za razliku od sličnog običnog cjevaša (Serpula vermicularis), gradi mekanu, sluzavo-kožastu, a ne tvrdu vapnenačku cijev, i češće naseljava mekana dna i veće potopljene objekte.
Stanište
- Dubina: 1-50 m
- Temperatura: 13-26°C
- Podloga: meki sediment, muljevito-pjeskovito dno, veći potopljeni predmeti, gatovi
- Skrovišta: vlastita kožasta cijev
Biologija
Prehrana: Filtrator je - perastim ticalima hvata plankton i sitne organske čestice iz vode.
Razmnožavanje: Odvojenih je spolova, izlučuje sluz u koju se izbacuju i oplođuju jajašca; ličinka je isprva planktonska prije naseljavanja na podlogu.
Ponašanje: Sjedilački je organizam koji se munjevito povlači u cijev pri sjeni ili dodiru, a ponovno se otvara tek nakon dužeg mirovanja okoline.
Predatori: Sitne ribe i beskralježnjaci mesožderi koji povremeno napadaju izložena ticala.
Ekološka uloga
Kao snažan filtrator pridonosi pročišćavanju vode, a svojom brojnošću i veličinom pruža mikrostanište drugim organizmima koji se naseljavaju na i oko njegove cijevi. Izvan svog prirodnog areala (npr. u Australiji) smatra se invazivnom vrstom koja može istisnuti autohtone filtratore.
Ugroženost i zaštita
- IUCN: nije procijenjeno
- Bernska konvencija: ne
- Natura 2000: ne
Preporuke: Ne dirati; Ne hraniti; Ne uznemiravati; Prijaviti opažanje
Zanimljivosti
- Jedan je od najvećih mnogočetinaša u Jadranu, s krunom ticala širokom i do 15 cm.
- Naziv "paunov crv" (engl. peacock worm) dobio je po raskošnom, šareno prugastom vijencu ticala nalik paunovu repu.
- Izvan Sredozemlja, u Australiji i Brazilu, smatra se invazivnom vrstom koja se snažno širi na umjetnim podlogama poput marina i pomola.
Rasprostranjenost
Jadransko i Sredozemno more, istočni Atlantik; invazivna u Australiji i Brazilu