Rak vitičar
Lepas anatifera Linnaeus, 1758
Rak vitičar je rak sa stapkom iz skupine vitičara (Cirripedia) koji cijeli život provodi pričvršćen na plutajuće predmete - drvo, konope, plastični otpad ili trupove brodova - umjesto na dnu. Na fotografijama su snimljene skupine jedinki pričvršćenih na obrasla užad u otvorenom moru kod Komiže na Visu i Velog Garmenjaka u PP Telašćica, s vidljivim perastim nožicama (cirima) koje pojedine jedinke ispružaju radi filtriranja hrane iz vode.
Opis
Izgled: Tijelo se sastoji od bočno spljoštenog, glatkog kapituluma (kućice) građenog od pet tankih, prozirno-bjelkavih do plavičastih vapnenačkih pločica obrubljenih žuto-narančastom ili grimiznom linijom, te dugačke, mesnate, tamno smeđe do purpurne stapke (peteljke) kojom je jedinka pričvršćena za podlogu.
Karakteristike: Iz proreza između pločica kapitulumâ jedinka izbacuje perasto razgranate cirije (nožice) kojima filtrira plankton iz vode; kada je uznemirena, cirije se naglo uvlače, a pločice se čvrsto zatvore.
Posebnost: Isključivo je pelagijska vrsta vezana za plutajuće predmete, a nikada se ne nalazi slobodno pričvršćena na morsko dno ili stijene - u Jadran dospijeva "autostopom" na naplavljenom drvu, užadi, plutačama, plastičnom otpadu ili trupovima plovila.
Stanište
- Dubina: površina mora, na plutajućim objektima
- Temperatura: široki raspon, kozmopolitska vrsta
- Podloga: plutajuće drvo, konopi, plastika, trupovi brodova, ponekad kornjače i kitovi
- Skrovišta: nema, izložena je u otvorenoj vodi
Biologija
Prehrana: Filtrator je - cirijima hvata zooplankton i sitne organske čestice iz vodenog stupca.
Razmnožavanje: Hermafrodit je; unutarnja oplodnja između susjednih jedinki u koloniji, jajašca se inkubiraju unutar plašta oko tjedan dana prije nego što se ispuste ličinke (nauplij, potom cipris) u planktonsku fazu.
Ponašanje: Nepomična je kao odrasla jedinka, no izuzetno brzo raste i naseljava svaku novu plutajuću podlogu odmah nakon što se cipris ličinka pričvrsti i metamorfozira.
Predatori: Razne vrste riba koje se okupljaju oko plutajućih predmeta, morske ptice te povremeno kornjače.
Ekološka uloga
Kao jedan od prvih naseljenika svakog novog plutajućeg objekta, rak vitičar igra važnu ulogu u stvaranju takozvanih "plutajućih zajednica" (rafting zajednica) - privlači ribe i druge organizme koji se okupljaju oko plutajućih predmeta radi hrane i zaklona, te tako olakšava prijenos i širenje drugih morskih vrsta na velike udaljenosti.
Ugroženost i zaštita
- IUCN: nije procijenjeno
- Bernska konvencija: ne
- Natura 2000: ne
Preporuke: Ne dirati; Ne hraniti; Ne uznemiravati; Prijaviti opažanje
Zanimljivosti
- Latinski naziv "anatifera" doslovno znači "ona koja nosi patke" - u srednjovjekovnoj Europi vjerovalo se da guske selice (koje nitko nije vidio gnijezditi) izrastaju upravo iz ovih vitičara nasukanih na obali, otuda i engleski naziv "goose barnacle" (guščji vitičar).
- Iako izgleda poput školjkaša, riječ je o raku - rođaku rakova i škampa, samo prilagođenom sjedilačkom životu unutar vapnenačke kućice.
- Stapka može narasti i preko 80 cm u dužinu ako jedinka dugo pluta na istom predmetu u bogatim vodama.
Rasprostranjenost
kozmopolitska vrsta, sve tropske, suptropske i umjerene morske vode, uključujući Jadran i Sredozemlje